Wie met verpakte gevaarlijke stoffen werkt, weet dat PGS 15 behoorlijke eisen kan stellen aan de inrichting van een opslagvoorziening. Brandcompartimentering, WBDBO, productopvang, stoffenscheiding en eventuele aanvullende veiligheidsvoorzieningen kunnen grote gevolgen hebben voor zowel de inrichting als de kosten van een magazijn. Toch maakt PGS 15 nadrukkelijk onderscheid naar het werkelijke gevaar van de opgeslagen stoffen. Niet iedere ADR-klasse vraagt immers om dezelfde bescherming.
Een interessant voorbeeld daarvan zijn bepaalde stoffen van ADR-klasse 8 en ADR-klasse 9. Wanneer deze stoffen onbrandbaar of niet-brandonderhoudend zijn en aan de overige voorwaarden wordt voldaan, kunnen aanzienlijk minder zware brandtechnische eisen gelden. Dat kan bijvoorbeeld betekenen dat voor een opslagvoorziening geen WBDBO-eis vanuit PGS 15 geldt.
Dat maakt deze uitzondering bijzonder interessant voor bedrijven die bijvoorbeeld grote hoeveelheden corrosieve of milieugevaarlijke producten opslaan. Maar het is beslist geen algemene vrijstelling voor alles wat een ADR 8- of ADR 9-etiket draagt.
De actuele PGS 15:2025 versie 1.1 van april 2026 maakt dit onderscheid expliciet.
Waarom ADR 8 en ADR 9 anders worden bekeken
ADR-klasse 8 omvat corrosieve of bijtende stoffen. Daarbinnen bestaan echter grote verschillen. Een stof kan ernstig letsel veroorzaken wanneer iemand ermee in aanraking komt, zonder dat de stof zelf gemakkelijk brandt of een brand in belangrijke mate onderhoudt.
Bij ADR-klasse 9 gaat het om diverse gevaarlijke stoffen en voorwerpen die niet onder de andere ADR-klassen vallen. Binnen het toepassingsgebied van PGS 15 gaat het onder andere om milieugevaarlijke stoffen. Ook daarbij betekent het gevaar voor mens of milieu niet automatisch dat het product een groot brandgevaar veroorzaakt.
Dat onderscheid is belangrijk. PGS 15 is tegenwoordig sterk risicogericht opgebouwd. Maatregelen moeten aansluiten op scenario’s die daadwerkelijk kunnen optreden. Een magazijn vol brandbare vloeistoffen vraagt logischerwijs om andere brandbeheersingsmaatregelen dan een magazijn waarin uitsluitend niet-brandbare corrosieve producten aanwezig zijn.
De PGS-systematiek houdt daar rekening mee. Voor ADR-klasse 8, verpakkingsgroep II en III, en ADR-klasse 9 kan bij onbrandbare of niet-brandonderhoudende opslag worden volstaan met het basisveiligheidsniveau, mits aan de daarvoor geldende voorwaarden wordt voldaan.
De WBDBO-eis kan zelfs vervallen
Normaal gesproken is brandcompartimentering een belangrijk onderdeel van een PGS 15-opslagvoorziening. De richtlijn geeft als uitgangspunt dat de weerstand tegen branddoorslag en brandoverslag, de WBDBO, afhankelijk van hoeveelheid en veiligheidsniveau ten minste 60 of 90 minuten bedraagt. De WBDBO moet voorkomen dat een brand vanuit de opslag naar een andere ruimte of object doorslaat of overslaat, maar ook andersom.
Juist hier zit voor bepaalde ADR 8- en ADR 9-opslagen een belangrijke versoepeling.
PGS 15 bepaalt dat er geen WBDBO-eis geldt voor een opslag waarin uitsluitend onbrandbare of niet-brandonderhoudende verpakte gevaarlijke stoffen van ADR-klasse 8, verpakkingsgroep II of III zonder bijkomend gevaar, en/of ADR-klasse 9 worden opgeslagen, wanneer aan de bijbehorende voorwaarden wordt voldaan.
Bij een opslag van minder dan 10.000 kg kan deze uitzondering worden toegepast wanneer de bedoelde gevaarlijke stoffen daadwerkelijk onbrandbaar of niet-brandonderhoudend zijn.
Dat is een belangrijk verschil met veel andere PGS 15-situaties. Een bedrijf dat bijvoorbeeld enkele duizenden kilo’s onbrandbare corrosieve producten opslaat, hoeft dus niet automatisch een afzonderlijke opslagruimte met een WBDBO van 60 minuten te realiseren uitsluitend omdat het ADR-goederen zijn.
Ook boven de 10.000 kg kan de uitzondering gelden
Interessant is dat de grens van 10.000 kg niet automatisch betekent dat de versoepeling verdwijnt.
Ook bij een opslag van meer dan 10.000 kg kan de WBDBO-eis achterwege blijven. Er ontstaat dan echter een aanvullende belangrijke voorwaarde: ook de andere opgeslagen goederen, stoffen en de relevante verpakkingen binnen de opslagvoorziening moeten onbrandbaar of niet-brandonderhoudend zijn.
De gedachte hierachter is goed te begrijpen. Wanneer de gevaarlijke stof zelf niet brandt, maar het magazijn wordt gevuld met grote hoeveelheden gemakkelijk brandbare verpakkingen en andere goederen, kan alsnog een aanzienlijke magazijnbrand ontstaan. De brandveiligheid kan daarom niet uitsluitend aan de hand van de ADR-classificatie van de inhoud worden beoordeeld.
De huidige PGS 15 maakt daarbij wel een praktische uitzondering voor de primaire verpakking en de bijbehorende pallet. Deze hoeven niet per definitie onbrandbaar of niet-brandonderhoudend te zijn.
Dat is logisch voor de dagelijkse praktijk. Veel chemische producten worden bijvoorbeeld geleverd in kunststof jerrycans of kunststof vaten en staan vervolgens op houten of kunststof pallets. Wanneer iedere primaire verpakking en pallet volledig onbrandbaar zou moeten zijn, zou de uitzondering voor veel reguliere logistieke situaties nauwelijks bruikbaar zijn.
Pas op met brandbare omverpakkingen
Bij omverpakkingen wordt het verhaal anders.
Wanneer gebruik wordt gemaakt van brandbare omverpakkingen, schrijft PGS 15 een brandrisicobeoordeling voor die moet zijn goedgekeurd door de veiligheidsregio. De beoordeling moet betrekking hebben op zowel de primaire als de secundaire verpakking. Het uitgangspunt daarbij is dat geen branduitbreiding binnen het magazijn plaatsvindt.
Hier zit voor bedrijven een belangrijk aandachtspunt.
Een product kan chemisch gezien volledig onbrandbaar zijn, terwijl de logistieke uitvoering toch een aanzienlijke vuurbelasting veroorzaakt. Denk bijvoorbeeld aan kunststof krimpfolie, kartonnen dozen, kunststof trays of andere secundaire verpakkingsmaterialen rondom de primaire verpakking.
Wie alleen naar het ADR-etiket kijkt en concludeert dat “klasse 8 dus geen brandprobleem heeft”, maakt daarom een te eenvoudige beoordeling.
De complete opslagsituatie moet worden bekeken.
Twee meter afstand blijft noodzakelijk
Het vervallen van de WBDBO-eis betekent bovendien niet dat de goederen zonder verdere voorzieningen overal in een magazijn mogen worden geplaatst.
PGS 15 verlangt dat een vrije ruimte van 2 meter tot andere activiteiten wordt aangehouden. Deze afstand moet bovendien duidelijk zichtbaar op de vloer worden aangeduid.
Dat is een relatief eenvoudige maatregel, maar wel een essentiële voorwaarde voor het toepassen van de versoepeling.
In de praktijk kan bijvoorbeeld een duidelijk gemarkeerde opslagzone worden ingericht waarin uitsluitend de betreffende onbrandbare ADR 8- en ADR 9-stoffen staan. Rondom deze zone blijft twee meter vrij ten opzichte van andere activiteiten.
Daarmee ontstaat een duidelijke scheiding zonder dat daarvoor noodzakelijkerwijs een volledig brandwerend compartiment hoeft te worden gebouwd.
Niet iedere klasse 8-stof valt eronder
Een van de grootste valkuilen is de gedachte dat deze lagere eisen gelden voor alle ADR 8-stoffen.
Dat is nadrukkelijk niet het geval.
Voor de genoemde uitzondering gaat het bij ADR-klasse 8 om verpakkingsgroep II of III, zonder bijkomend gevaar, waarbij bovendien sprake moet zijn van onbrandbare of niet-brandonderhoudende stoffen. Voor ADR-klasse 8 verpakkingsgroep I gelden andere uitgangspunten. Ook wanneer een stof een bijkomend gevaar heeft, kan dat de beoordeling volledig veranderen. De PGS maakt bijvoorbeeld afzonderlijk melding van ADR-klasse 8 verpakkingsgroep I met een aanvullend giftigheidsetiket.
Daarom moet altijd naar de volledige classificatie worden gekeken.
Het veiligheidsinformatieblad, de ADR-classificatie, het UN-nummer, de verpakkingsgroep en eventuele bijkomende gevaren vormen samen het uitgangspunt voor de beoordeling.
Minder brandtechnische eisen betekent niet minder aandacht voor veiligheid
De versoepeling van de WBDBO-eis mag ook niet worden uitgelegd alsof ADR 8- en ADR 9-stoffen nauwelijks gevaar opleveren.
Bij een corrosieve vloeistof kan een lekkage bijvoorbeeld ernstige brandwonden veroorzaken. Zuren en basen kunnen heftig met elkaar reageren. Ook milieugevaarlijke stoffen kunnen bij lekkage aanzienlijke bodem- of waterverontreiniging veroorzaken.
Stoffenscheiding blijft daarom belangrijk. De actuele PGS 15 bevat afzonderlijke regels voor combinaties van ADR-klassen en benoemt bijvoorbeeld dat bijtende zuren en basen bij vrijkomen met elkaar kunnen reageren en daarom, afhankelijk van de situatie, gescheiden moeten worden opgeslagen.
Daarnaast blijven algemene PGS 15-maatregelen van toepassing, bijvoorbeeld op het gebied van goede verpakkingen, controle op beschadigingen en lekkage, veilige stapeling, orde en netheid en deskundigheid van personeel. De richtlijn verlangt onder andere dat gevaarlijke stoffen bij ontvangst en periodiek worden gecontroleerd op juiste etikettering, beschadigingen en lekkages.
Een interessante mogelijkheid bij het ontwerpen van een magazijn
Voor bedrijven die grote hoeveelheden ADR 8- of ADR 9-producten opslaan, is het daarom verstandig om al tijdens het ontwerp of de herinrichting van een PGS15 magazijn goed naar deze bepalingen te kijken.
De automatische gedachte dat iedere PGS 15-opslag moet worden voorzien van 60 of 90 minuten brandwerende scheidingen kan leiden tot onnodig zware en kostbare oplossingen.
Andersom is het evenmin verstandig om simpelweg te stellen dat klasse 8 en 9 “vrijgesteld” zijn van brandwerendheid.
De juiste vraag is: welke stoffen worden daadwerkelijk opgeslagen, zijn ze brandbaar of brandonderhoudend, welke verpakkingen worden gebruikt, hoeveel kilogram is aanwezig en wat bevindt zich verder in dezelfde opslagvoorziening?
Pas wanneer die vragen zorgvuldig zijn beantwoord, kan worden vastgesteld welke PGS15-maatregelen daadwerkelijk noodzakelijk zijn.
Dat is precies de kracht van de huidige risicobenadering. PGS15 verlangt niet overal dezelfde maatregelen, maar probeert de voorziening af te stemmen op het werkelijke gevaar. Voor onbrandbare en niet-brandonderhoudende ADR 8- en ADR 9-stoffen kan dat leiden tot aanzienlijk lagere brandtechnische eisen – zonder dat daarmee de noodzaak van een veilige en beheerste opslag verdwijnt.
Op zoek naar een PGS15 cursus. Denk eens aan een E-learning PGS15 op Gevaarlijkestoffen.eu